اطلاعات لازم برای شرکت کنندگان در مطالعه کارآزمایی بالینی فاز 3 واکسن کنژوگه کرونا

مقدمه

با توجه به این که در حال حاضر مطمئن ترین روش پیشگیری از ابتلا به کووید-19 واکسیناسیون است، انستیتو پاستور ایران به عنوان قدیمی ترین موسسه واکسن ساز در ایران از شروع پاندمی کرونا، موضوع تولید واکسن مشترک با کشور کوبا را در دستور کار خود قرار داد. پس از انجام موفق مطالعه کارآزمایی بالینی فاز 1 و 2 واکسن تولیدی انستیتو فینلای کوبا، که با همفکری انستیتو پاستور ایران پیش رفته است، در حال حاضر، کارآزمایی بالینی فاز 3 این واکسن بر روی جمعیت حدود 24000 نفر در ایران و جمعیت 44 هزار نفر در کوبا انجام می پذیرد. لازم به ذکر است که سابقه همکاری انستیتو پاستور ایران و کوبا به بیش از بیست سال قبل بر می گردد که تکنولوژی تولید واکسن "هپاتیت بی" از این کشور به انستیتو پاستور ایران منتقل شد و از آن سال این واکسن در کشور عزیزمان تولید و برای عموم مردم مورد استفاده قرار گرفته است.

آشنایی با خصوصیات واکسن مورد استفاده

- به طور کلی مصرف هر واکسن در انسان در سطح وسیع، پس از انجام مراحل آزمایشگاهی در حیوانات و طی شدن مراحل اول و دوم کارآزمایی بالینی در انسان، نیازمند ارزیابی ایمنی و اثر بخشی در تعداد بیشتری از انسانها است تا اثربخشی آن در سطح وسیع تری بررسی شده و کوچکترین عارضه احتمالی آن مورد بررسی و شناسایی قرارگیرد. بر این اساس، این مطالعه مرحله سوم کارازمایی بالینی با هدف بررسی اثربخشی، ایمنی و ایمنی زایی این واکسن در جمعیت 18 تا 80 سال؛ در قالب یک مطالعه تحت نظارت سازمان غذا و داروی وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی و نیز کمیته ملی اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی طراحی شده است.

- ایمنی زایی این واکسن در مطالعه بر روی حیوانات آزمایشگاهی و کارآزمایی بالینی بر روی حدود 1000 نفر در کشور کوبا مشخص شده است. همچنین بررسی عوارض تزریق این واکسن بر روی افراد مورد مطالعه، نشان داده است که عوارض این واکسن در بدن افراد دریافت کننده واکسن بسیار کم و آن هم به شکل خفیف بوده است.

- در 6 شهر (ساری، بابل، بندرعباس، کرمان، همدان و اصفهان) تزریق واکسن در دو نوبت به فاصله 28 روز و در دو شهر (یزد و زنجان) علاوه بر دو نوبت تزریق اول، یک نوبت دیگر واکسن یادآور (بوستر) تزریق خواهد شد. انتظار است تزریق نوبت سوم باعث افزایش سطح ایمنی بیشتری در افراد شود. نتایج واکسن دو نوبته و سه نوبته در انتهای مطالعه با همدیگر مقایسه خواهند شد. تزریق نوبت سوم (نوبت یادآور) 28 روز بعد از تزریق دوم انجام می شود.

- همه افراد (اعم از افرادی که دو نوبت واکسن را دریافت می کنند و افرادی که در سه نوبت واکسن می زنند) در دو نوبت اول تزریق، کاندیدای واکسن " Soberana 02" را دریافت می کنند که یک واکسن بر پایه پروتئین نوترکیب و حاوی بخش RBD از ژن Spike ویروس SARS-COV-2 می باشد. جهت حفظ پایداری این پروتئین، ماده موثره واکسن به ترکیب استاندارد واکسن کزاز اضافه شده و برای افزایش ایمنی زایی آن، از افزونه ی آلومینیوم هیدروکساید استفاده شده است. این واکسن حاوی 25 میکروگرم RBD-TT می باشد. افرادی که سه نوبت واکسن دریافت می کنند در نوبت سوم، کاندیدای واکسن Soberana-01 که حاوی 50 میکروگرم d-RBD و ژل آلومینیوم هیدروکساید است را دریافت می کنند.

ساختار مطالعه

- تعداد افراد شرکت کننده در این مطالعه 24 هزار نفر از 7 استان کشور می باشد.

- داوطلبان شرکت کننده در این طرح، در ابتدای مطالعه به صورت تصادفی در دو گروه تقسیم می شوند:

  • الف- گروه دریافت کننده واکسن (80 درصد افراد مطالعه)
  • ب- گروه دریافت کننده افزونه (ادجوانت) به تنهایی (ماده ای که ایمنی عمومی فرد را تحریک می کند ولی اثر اختصاصی برای ایجاد ایمنی بر علیه ویروس کرونا را ندارد) به عنوان گروه شاهد (20 درصد افراد). این گروه هم بعد از پایان این مطالعه و مشخص شدن نتایج، به رایگان مورد تزریق واکسن مورد تأیید قرار خواهند گرفت.

به عبارت دیگر 80 درصد افراد شرکت کننده در این مطالعه کاندیدای واکسن را دریافت خواهند کرد ولی نهایتا 20% باقیمانده ای که در گروه شاهد قرار گرفته اند نیز در پایان مطالعه واکسن را دریافت می کنند.

- در این مطالعه، هیچ یک از داوطلبان و پژوهشگران در روال عادی انجام مطالعه از فرآورده تزریق شده آگاه نخواهند بود. این امر که "کورسازی" نام دارد، به منظور جلوگیری از القا خودآگاه و ناخودآگاه منافع و عوارض واکسن و یا هرگونه مداخله در امر گزارش دهی و تشخیص می باشد. تنها مدیران تیم پژوهشی و ناظران قانونی مطالعه قابلیت دسترسی به این اطلاعات را دارند تا در صورت نیاز، در موارد ضروری از این اطلاعات رمزگشایی کنند.

- با توجه به اینکه افراد شرکت کننده در این مطالعه مورد معاینه بالینی و در صورت نیاز آزمایشگاهی هم قرار می گیرند، از سلامت و یا مشکلات احتمالی جسمی که از قبل داشته اند نیز آگاه خواهند شد. به علاوه این مطالعه فرصت استفاده از منافع این واکسن (با توجه به ایمنی زایی احتمالی علیه بیماری کووید19) را برای شرکت کنندگان برآورده می کند.

- اگر داوطلب شرکت کننده در مطالعه پرخطر از نظر ابتلا به فرم های شدید بیماری کرونا باشد و در گروه شاهد قرار گیرد، در صورتی که در طول مطالعه بر اساس سند ملی واکسن و سیاست های ابلاغی در اولویت تزریق واکسن قرار گیرد، توسط تیم پژوهش با ایشان برای دریافت واکسن تماس گرفته خواهد شد و در این صورت می تواند از مطالعه خارج شده و واکسن دریافت نماید.

- اگر داوطلب شرکت کننده در مطالعه، پرخطر از نظر ابتلا به فرم های شدید بیماری کرونا نباشد و در گروه شاهد قرار گرفته باشد، در صورتی که در طول مطالعه بر اساس سند ملی واکسن و سیاست های ابلاغی در اولویت تزریق واکسن قرار بگیرد، در صورت درخواست می تواند از گروهی که در آن قرار گرفته است (گروه واکسن یا شاهد) مطلع شود و در صورتی که در گروه شاهد قرار گرفته باشد واکسن دریافت کند. گرچه پیشنهاد تیم پژوهش این است که تا انتهای مطالعه در این کارآزمایی باقی بمانند و در صورتی که در گروه شاهد بوده باشد، در پایان مطالعه واکسن مطمئنی که توسط تیم پژوهش در اختیار ایشان قرار خواهد گرفت تزریق نماید.

- اگر داوطلب شرکت کننده یک یا دو دوز از واکسن حاضر، را دریافت کرده باشد، و در اولویت برای واکسیناسیون عمومی با سایر واکسن ها قرار بگیرد، این موضوع توسط کمیته راهبری این پژوهش مورد بررسی قرار خواهد گرفت و در صورتی که صلاح بر انجام تزریق های بعدی با واکسن های دیگری باشد، این موضوع به اطلاع ایشان رسانده خواهد شد.

افراد حائز شرایط شرکت در مطالعه

از آنجایی که اطلاعات به دست آمده از این مطالعه می تواند به تولید واکسن موثر علیه بیماری کووید-19 کمک کند، شرکت داوطلبانه افراد در این مطالعه یک اقدام انسان دوستانه است.

افراد داوطلب باید شرایط زیر را داشته باشند:

  • - سن 18 تا 80 سال
  • - هر دو جنس (زن و مرد)
  • - تابعیت ایرانی
  • - توانایی تبعیت از برنامه واکسیناسیون، ویزیت ها، و آزمایشات
  • - داشتن سلامت عمومی و بیماری های زمینه ای کنترل شده
  • - مقیم در شهرهای مورد مطالعه
  • - دادن رضایت آگاهانه کتبی

علاوه بر این، داوطلبان باید شرایط زیر را در زمان ورود به مطالعه نداشته باشند:

  • - سابقه مصرف سیگار بیش از ۲۰ نخ در روز برای بیش از بیست سال
  • - زنان باردار یا شیرده یا کسانی که قصد بارداری تا 3 ماه پس از تزریق آخرین دوز واکسن را دارند.
  • - دارای فشار خون بالای کنترل نشده (فشار سیتولیک بیش از 140، دیاستولیک بیش از 90 میلی متر جیوه)
  • - دارای دیابت نوع 2 کنترل نشده (هموگلوبین اوانسی (قند سه ماهه) بالای 7/5 باشد).
  • - دارای بیماری مزمن کلیوی کنترل نشده (GFR کمتر از 30)
  • - دارای بیماری مزمن کبدی کنترل نشده (آنزیم های کبدی بیشتر از 5 برابر حد نرمال ALT ≥ 150 AST ≥ 100 , )
  • - دارای آسم کنترل نشده (در سه ماه گذشته حمله آسمی داشته باشند).
  • - سابقه کهیر یا واکنش آلرژیک شدید (آنافیلاکسی) به واکسن در طول عمر فرد
  • - مشکلات انعقادی که با تزریق عضلانی کنترا اندیکاسیون داشته باشد.
  • - داشتن سابقه واکسیناسیون علیه کووید-19 یا سابقه شرکت در سایر کارآزمایی¬های واکسن کووید-19
  • - سابقه دریافت خون یا فراورده های خونی مثل ایمنوگلوبولین در سه ماه گذشته
  • - سابقه تزریق واکسن حاوی واکسن توأم بزرگسالان (دیفتری – کزاز) طی 3 ماه پیش از ورود به مطالعه
  • - دارای سابقه اختلالات روانپزشکی
  • - سابقه درمان با داروهای تضعیف کننده سیستم ایمنی 1 ماه پیش از تزریق واکسن کاندید (از جمله استروئید های خوراکی و استنشاقی (استروئید موضعی را شامل نمی شود)، cytostatic، اینترفرون، ایمونوفرون، transfer factor، Biomodulin T، هر نوع گاماگلوبین، لوامیزول، Heberferon، تیموزین یا هر نوع داروی دیگر با خاصیت Immunomedulator (از جمله بیمارانی که بعلت بیماری زمینه ای از داروهای فوق الذکر استفاده می کنند).
  • - داشتن تب یا بیماری حاد در طی 7 روز قبل از تزریق و یا در روز تزریق
  • - کلیه افرادی که در فاز 1 اولویت واکسیناسیون بر اساس برنامه ملی استقرار و گسترش واکسیناسیون کرونا هستند (از آنجا که بر اساس برنامه ملی استقرار و گسترش واکسیناسیون کرونا برنامه ریزی شده است که کلیه افرادی که در فاز 1 اولویت واکسیناسیون هستند در چند هفته آینده واکسن دریافت می کنند، در صورتی که داوطلب جزو گروه های زیر باشد، شرایط شرکت در این مطالعه را نخواهد داشت:
    • o کلیه کارکنان خط اول ارایه خدمت به بیماران کووید19 که در معرض خطر بالای ابتلا و انتقال عفونت به سایراعضای جامعه هستند شامل همه پرسنل شاغل در بخش های دولتی و خصوصی حوزه بهداشت و درمان و آزمایشگاهی کشور و پرسنل ستادی دانشگاه های علوم پزشکی و ستاد وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
    • o افراد با ریسک بسیار بالای بستری شدن و مرگ به دلیل کووید-19 شامل افراد با خطر بالای ساکن در مراکز نگهداری، افراد ساکن در خانه های سالمندان و پرسنل خانه های سالمندان، جانبازان ساکن در مراکز نگهداری جانبازان و پرسنل این مراکز، افراد کم توان ذهنی و جسمی ساکن در مراکز نگهداری و پرسنل این مراکز و جانبازان بالای 50 درصد و جانبازان شیمیایی تنفسی).

داوطلبان در صورتی که بیماری های زمینه ای کنترل شده به شرح زیر را داشته باشند می توانند وارد مطالعه شوند:

  • - چاقی (BMI بالاتر از 30)
  • - فشار خون بالای کنترل شده (اگر مقدار فشارخون هم در خود اظهاری فرد در سه ماه اخیر و هم در معاینه پزشک کمتر از 140 میلی متر جیوه برای فشار سیتولیک و 90 میلی متر جیوه برای فشار دیاستولیک باشد، علی رغم مصرف دارو، وارد مطالعه می شود)
  • - بیماری مزمن کلیوی کنترل شده: GFR در آزمایشات 6 ماه اخیر بین 30 تا 60 باشد.
  • - بیماری مزمن کبدی کنترل شده: آنزیم های کبدی انداز گیری شده در 6 ماه اخیر کمتر از 5 برابر حد نرمال: ALT < 150 AST < 100 , )
  • - دیابت نوع 2 کنترل شده (هموگلوبین اوانسی (قند سه ماهه) اندازه گیری شده در 6 ماه اخیر کمتر از 7/5 باشد)
  • - بیماری مزمن ریوی (COPD)
  • - آسم کنترل شده (در 3 ماه گذشته حمله آسمی نداشته باشد).
  • - دارای سابقه تشنج، صرع، یا آنسفالوپاتی
  • - دارای بیماری ایسکمیک قلبی
  • - سابقه هر نوع بدخیمی یا سرطان

فرایند انجام مطالعه

فرایند انجام این مطالعه به صورت زیر است:

  • - در ابتدای مطالعه کلیه داوطلبین از جهت سلامت عمومی، از طریق معاینات پزشکی و در صورت نیاز آزمایشگاهی ارزیابی خواهند شد.
  • - در مرحله بعد، دریافت واکسن و یا افزونه به صورت تزریق عضلانی در بازو صورت می گیرد و بعد از تجویز هر نوبت تزریق، فرد به مدت 30 دقیقه به منظور اطمینان کامل از سلامتی، در مرکز واکسیناسیون تحت نظر گرفته خواهد شد.
  • - از شرکت کنندگان، در یک تا سه مرحله نمونه خون هم اخذ خواهد شد که یک نوبت آن در روز اول مراجعه برای واکسیناسیون خواهد بود.
  • - از شرکت کنندگان خواسته می شود که فرم های ثبت عوارض را که در روز واکسیناسیون به آنها تحویل داده می شود، در صورت بروز عارضه ی احتمالی به طور دقیق تکمیل نمایند و در زمان مقرر تحویل تیم پژوهش دهند
  • - شرکت کنندگان در فواصل بین نوبت های واکسن و نیز تا حداقل 5 ماه پس از آخرین تزریق تحت نظر خواهند بود و در صورت نیاز مورد معاینات و آزمایشات مختلف قرار می گیرند و همچنین اطلاعات مربوط به علائم احتمالی پس از دریافت واکسن، بر حسب نیاز به صورت حضوری یا تلفنی جمع آوری می شود تا اثر بخشی و همچنین عوارض احتمالی واکسن ارزیابی شود.

حقوق داوطلبان و سایر ملاحظات

کلیه حقوق داوطلبان در روز ورود به مطالعه به اطلاع آنها خواهد رسید و پس از امضای رضایت نامه آگاهانه یک نسخه از آن در اختیار شرکت کنندگان قرار خواهد گرفت.

این حقوق به شرح زیر است:

  • • حتی پس از موافقت به شرکت در پژوهش، افراد میتوانند هر زمان که بخواهند، پس از اطلاع به مجری، از پژوهش خارج شوند و خروج از پژوهش باعث محرومیت افراد از دریافت خدمات بهداشتی درمانی معمول نخواهد شد.
  • • اگر فردی در میانه مطالعه، حاضر به ادامه شرکت در این پژوهش نباشد، پیامد ناخوشایندی از نظر دریافت خدمات سلامت به او وارد نخواهد شد.
  • • دست اندرکاران این پژوهش، کلیه اطلاعات مربوط به پرونده بهداشتی شرکت کنندگان را نزد خود به صورت محرمانه نگهداشته و فقط اجازه دارند نتایج کلی و گروهی این پژوهش را بدون ذکر نام و مشخصات شرکت کنندگان منتشر کنند. علاوه بر این کمیته کشوری اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی با هدف نظارت بر رعایت حقوق شرکت کنندگان میتواند به اطلاعات ثبت شده آنها در این مطالعه دسترسی داشته باشد.
  • • با توجه به مطالعات انجام شده قبلی و تایید بی ضرری این واکسن، احتمال بروز آسیب و عوارض به دنبال دریافت واکسن کم است ولی هر دارو یا فرآورده ی بیولوژیک ممکن است عوارضی مثل درد، قرمزی، تورم و یا کبودی در محل تزریق و نیز علایم خفیف مانند تب، سردرد، خستگی، بدن درد در 48 ساعت اول یا حداکثر یک هفته بعد از تزریق به همراه داشته باشد. انتظار می رود این علایم در صورت وقوع، خفیف باشند.
  • • کلیه مراحل مطالعه، شامل بررسی اولیه، انجام آزمایشات، دریافت واکسن و بررسی ها و ویزیت های بعدی در محل انجام مطالعه و به صورت رایگان انجام می شود. علاوه بر آن هزینه های ایاب و ذهاب شرکت کنندگان به عهده حامی مالی طرح (انستیتو پاستور ایران) می باشد که به دانشگاه های علوم پزشکی مجری طرح پرداخت خواهد شد.
  • • در طول این مطالعه این امکان وجود دارد که شرکت کنندگان به صورت 24 ساعته با تیم مجری این مطالعه در تماس تلفنی باشند تا در صورت وقوع اتفاق غیر منتظره یا هر گونه نگرانی، از طریق تماس تلفنی مشورت های لازم را با تیم پزشکی انجام دهند.
  • • در صورتی که در هر مرحله از انجام پژوهش، شک به ابتلا به کرونا در هر کدام از داوطلبان مطالعه ایجاد شود، نمونه گیری و آزمایش مورد نیاز به صورت رایگان انجام خواهد شد.
  • • در صورتی که ابتلای شرکت کننده به کووید 19 توسط تیم پژوهش یا هر پزشک دیگری مشخص گردد، درمان های معمول پزشکی که جهت سایر بیماران تجویز می شود به فرد مبتلا ارائه خواهد شد.
  • • اگر در حین و بعد از انجام پژوهش هر مشکلی به علت استفاده از فرآورده این پژوهش برای شرکت کنندگان پیش آید، درمان عوارض و هزینه های آن و غرامت مربوطه تقبل شده است.

درخواست ها و توصیه ها

  • • با توجه به اینکه در طول روند مطالعه نیاز است خونگیری، آزمایش و معاینه دوره ای از شرکت کنندگان به عمل آید، از افراد شرکت کننده خواسته می شود که در طی این مدت با گروه پژوهش در مورد دریافت واکسن و انجام بررسی های پزشکی همکاری کامل را داشته باشند و به موقع مراجعه نمایند.
  • • شرکت کنندگان نباید در تمام مدت طول مطالعه تا پایان یکسال در کارآزمایی بالینی دیگری شرکت نکنند.
  • • از شرکت کنندگان درخواست می شود که در صورت نیاز به استفاده از دارو یا واکسن دیگری یا بستری به هر دلیل در بیمارستان این امر را به تیم پژوهش اعلام نمایند.
  • • با توجه به اینکه خطر احتمالی دریافت این واکسن روی جنین مشخص نیست، تا 3 ماه بعد از اتمام دوره واکسیناسیون، استفاده از حداقل یکی از روش های مطمئن ضد بارداری توسط شرکت کنندگان الزامی است. با این حال، از شرکت کنندگان درخواست می شود که در صورت وقوع بارداری در این مدت، بلافاصله آن را به تیم پژوهش اطلاع دهند تا راهنمایی لازم در این خصوص به آنها ارائه شود.
  • • با توجه به اینکه قرارگیری افراد در گروه های دریافت کننده واکسن یا گروه شاهد نامشخص است و نیز یک فاصله زمانی لازم است تا پاسخ ایمنی مناسب در شرکت کننده ایجاد شود، از شرکت کنندگان خواسته می شود که حتی الامکان کلیه توصیه های بهداشتی را برای کاهش حداکثری احتمال ابتلا به کووید-19 علی الخصوص در دو ماه اول بعد از تزریق اول واکسن رعایت کنند.